Αόρατες Πόλεις: Dubrovnik

στάση Dubrovnik

μπαίνοντας στην πόλη μυστήριο

παίρνοντας τον ίσιο τον δρόμο

στρίβοντας γρήγορα καθώς το διαφορετικό είναι ομορφότερο

οι Ενετοί ήσαν εδώ

σιωπηλή διαμαρτυρία

ψάχνοντας στα κενά

Φύση Θέση Μηδέν & Άπειρο

ήρθε η ώρα

διέξοδος του πνεύματος

με κλειστά παραθυρόφυλλα

τα σύμβολα και τα σημεία

φως χωρίς σκιά δεν γίνεται

ώρα να φύγουμε

Ποιήματ@ Πληγωμένα Πουλιά

Πάνος Ιωαννίδης

Πληγωμένα Πουλιά

σπασμένα κλουβιά

πεταμένα στα κόκκινα χώματα

τα πληγωμένα πουλιά έχουν πετάξει μακριά

για να κρυφτούν μέσα στο άπειρο

λάθρα περνάνε τα σύνορα

φοβούνται μην τους βρουν τα σκάγια

από τα όπλα των σπιτιών

πλένονται με τα δάκρυα τους

στις στέρνες του τίποτα

πυρκαγιές έχουν τυλίξει τις παλαιές χώρες

οι κάτοικοι χάνουν τον δρόμο μες στις αναθυμιάσεις

ζητώντας όλο και κάτι παραπάνω

από αυτό που χρειάζονται

τα πουλιά είναι ποιητές

δεν χάνουν ποτέ τον δρόμο

σφύριξε ένα πρωινό ο δάσκαλος

τα πουλιά έχουν στα φτερά τους

τα σύμβολα μιας γλώσσας 

που καταλαβαίνουμε αλλά ακόμα

δεν έχουμε καταφέρει να μιλήσουμε

Αναγνώσεις: Au Revoir

Πάνος Ιωαννίδης

Αναγνώσεις

Βασίλης Αναστασίου, Au Revoir (Εκδόσεις Τόπος)

Ο κατά μόνας αγώνας ενάντια σε κάθε μορφή εξουσίας και αδικίας είναι κατά κανόνα ατελέσφορος. Αργά ή γρήγορα, ο εξεγερμένος βρίσκεται στην ίδια μοναχική θέση από την οποία ξεκίνησε τον ανένδοτο του. Ακόμη και αν έχει καταφέρει να πετύχει τον στόχο του, δηλαδή να πλήξει λίγο ή πολύ τον εχθρό, το πρόβλημα εξακολουθεί να παραμένει βγάζοντας του τη γλώσσα καθώς οι δομές, τυπικές και άτυπες, που αναπαραγάγουν το κακό βρίσκονται εκεί.

            Το βιβλίο του Βασίλη Αναστασίου Au Revoir, έχει ως βασικό θέμα την προσπάθεια ενός μοναχικού ανθρώπου να τα βάλει με ένα σάπιο κατεστημένο. Ο μοναχικός άνθρωπος δεν είναι άλλος από τον ιδιωτικό ντετέκτιβ Μίλτο Στογιάννη. Ο ντετέκτιβ μετά από κλήση μιας μοιραίας γυναίκας, της Βίκυς Αποστόλου, αναζητά τον εξαφανισμένο αδελφό της ο οποίος ζητάει εκδίκηση για τον θάνατο του πατέρα τους από μια παρακρατική οργάνωση. Ο Στογιάννης θα δεχθεί και θα πάρει στο κατόπι έναν άρτι αποφυλακισμένο αστυνόμο ο οποίος είναι ο δολοφόνος του πατέρα της Αποστόλου.

            Το κατόρθωμα του βιβλίου, το οποίο κινείται μεταξύ μυθιστορήματος και νουβέλας είναι ότι καταργεί τα όρια ανάμεσα στο καλό και στο κακό, τοποθετώντας τους ήρωες να κινηθούν στην σκιερή περιοχή του γκρίζου. Η γρήγορη αφήγηση επιτρέπει στον αναγνώστη να απορροφηθεί από τα τεκταινόμενα ενώ ο λυρικός σχολιασμός λανθάνει ανάμεσα στη νοσταλγία για τον χρόνο που περνάει και στη φθορά της ύπαρξης. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Μίλτος Στογιάννης, μια εναλλακτική μορφή της οποίας η διαφορετικότητα είναι απόρροια του νεοελληνικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο ανδρώθηκε.

            Το τέλος της περιπέτειας έρχεται στην ώρα του για να επιβεβαιώσει τη μοναξιά του ελεύθερου σκοπευτή. Ίσως τελικά ο μόνος τρόπος για να αλλάξουν τα πράγματα, είναι η βροχή, η βροχή που μπορεί να καθαρίσει τους βρώμικους δρόμους της πόλης.

Αόρατες Πόλεις: Zagreb

Το Μελάνι στο Νερό έκανε ένα σύντομο πέρασμα από μια ακόμη Αόρατη Πόλη, το Zagreb

ο έρωτας για την Ιστορία

η αγάπη για το Σήμερα

κάτω από τον ήλιο ανθίζουν

τα προσωπεία των αγορών

όπου τα αντίθετα βρίσκονται

Γυρεύοντας στα κενά

Γεμίζοντας άδειους χώρους

μια έκπληξη πάντα η πόλη

η μοναξιά της ευφυίας 

ο δρόμος προς την Ένωση

Εγώ  Εσύ κ η Πόλη

Η Δύναμις και η Δόξα

μέχρι την επόμενη φορά

Ποιήματ@ Terminal 7

Πάνος Ιωαννίδης

Terminal 7

καλοκαίρι απόγεμα στη μεγαλούπολη

χέρια ρέστα και σήματα

μέσα στα βλέμματα

οι γειτονιές χορεύουν

φορώντας θαλασσινές μυρωδιές

δίνοντας τον τόνο

στα μισοάδεια καφενεία της προσμονής

εκεί όπου ερωτεύονται οι σκέψεις

εκεί όπου τεμαχίζονται οι λέξεις

αστικά λεωφορεία μεταφέρουν

κορμιά πνεύματα και χρόνους

από την κοιλιά του ηφαιστείου

στα λατομεία της ύπαρξης

καλοκαιρινά απογεύματα στη μεγαλούπολη

γενέθλια που δε λένε να κοπάσουν

Λεκτικά Κενά: Επτά συν μία σημειώσεις για την νεοελληνική κρίση

Λεκτικά Κενά

Πάνος Ιωαννίδης

Επτά συν μία σημειώσεις για την νεοελληνική κρίση

Σημείωση Πρώτη. Στο Δίλημμα των Φυλακισμένων (Prisoner's Dilemma), ένα από τα γνωστότερα παίγνια, αμφότεροι οι παίκτες χάνουν όταν από κοινού επιλεχθεί η στρατηγική της σύγκρουσης. Σε πρώτη ανάγνωση, πάντα ο αδύναμος είναι αυτός που κάνει το πρώτο βήμα, καθώς η σύγκρουση οδηγεί μαθηματικά στη χειρότερη για αυτόν καταδίκη. Ωστόσο, όταν και ο δυνατός παίκτης δεν κάνει πίσω ρισκάρει την καταδίκη του σε δεσμά των οποίων τις αλυσίδες δεν έχει γνωρίσει ποτέ και συνεπώς δεν μπορεί να σπάσει εύκολα.In cauda venenum.

Σημείωση Δεύτερη. Το πρόβλημα του ύστερου καπιταλισμού δεν είναι τόσο ότι οι επικεφαλής διεθνών οργανισμών οι οποίοι κερδίζουν δίχως να φορολογούνται, εκατοντάδες χιλιάδες τον χρόνο, αποφασίζουν για περικοπές των χαμηλοσυνταξιούχων. Ούτε ότι τα μέσα ενημέρωσης προκρίνουν τα συμφέροντα των ολιγαρχιών. Το πρόβλημα εδράζεται στο ότι οι άνθρωποι της νέας γενιάς, οι οποίοι όντας αυτοί που πλήττονται ακόμη περισσότερο από την κρίση, είναι στην πλειονότητα τους είτε αδιάφοροι, είτε στη χειρότερη περίπτωση ενάντια σε κάθε εναλλακτική. Δυστυχώς ο Τσίρκας είχε δίκιο: τα πλάσματα που δεν αντιστέκονται είναι παντού τα ίδια-τους δείχνεις την άβυσσο και τρέχουν να πέσουν μέσα.

Σημείωση Τρίτη. Είναι τρομερό μέσα σε 100 χρόνια να επιχειρείται για τρίτη φορά η καταστροφή της Ευρώπης, για τους ίδιους πάνω κάτω λόγους. Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται μόνο ως φάρσα αλλά και ως μόνιμη απειλή για τη Δημοκρατία. Homo hominis lupus.

Σημείωση Τέταρτη. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη πολιτική υποκρισία, από το να έχεις βγάλει τα χρήματα σου έξω και να υποστηρίζεις την επιστροφή στη δραχμή. Ίσως όμως και να υπάρχει: να εκμεταλλεύεσαι την ύστατη ελπίδα για κάτι καλύτερο φτωχών και τσακισμένων από την κρίση συμπολιτών σου, πουλώντας όνειρο και δραχμιλίκι ενώ δεν έχεις ούτε ιδέα για το τι πρόκειται να συμβεί, ούτε καμία επαφή με τη νεοελληνική πραγματικότητα. Εκτός και αν θέλεις να αγοράσεις φτηνά στην κατάσταση που προωθείς. Εκτός και αν ταυτίζεσαι ακόμη και εν αγνοία σου με τα νεοφασιστικά και τα ακραία νεοφιλελεύθερα κέντρα της Ευρώπης.
Τα δάκρυα των νεόπτωχων συνταξιούχων έξω από τις τράπεζες είναι μόνο η αρχή ενός δράματος το οποίο είναι χρήσιμο για όλους και όλες να μην δούμε. Ενδεχόμενη επιστροφή στη δραχμή θα κάνει τους φτωχούς φτωχότερους, θα σβήσει τη μεσαία τάξη και θα αναμορφώσει τη λούμπεν μπουρζουαζία αλλάζοντας λίγο τα χρώματα.Male parta male dilabuntur.

Σημείωση Πέμπτη. Όσο απεχθής είναι ο επαρχιώτικος εθνικισμός, άλλο τόσο κουτοπόνηρος είναι ο συμπλεγματικός διεθνισμός. Ειδικά όσων έχουν αλληλεπιδράσει με την Ευρώπη αποκλειστικά μέσω του υπολογιστή τους.

Σημείωση Έκτη. Νεοφιλελευθερισμός το ενδιάμεσο στάδιο του νεοφασισμού.

Σημείωση Προτελευταία. Το πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας-ειδικά από την είσοδο της στην Ευρωζώνη και πέρα- είναι τα έσοδα. Το χάσμα εσόδων-δαπανών οδήγησε μαθηματικά στον αλόγιστο δανεισμό και στην συνέχεια στο πρώτο και στο δεύτερο μνημόνιο. Η φοροδιαφυγή και η φοροαποφυγή διαχεόταν από την άρχουσα τάξη προς τα κάτω σαν φτηνή μίμηση σε ένα πρόχειρα σχεδιασμένο παιχνίδι ρόλων. Η εφαρμογή των μνημονίων εδραίωσε την κρίση ως συνθήκη διαβίωσης, αποκλείοντας λόγω του νεοελληνικού τρόπου υλοποίησης τους, την οποιαδήποτε πιθανότητα ανάκαμψης. Η αβελτηρία κατάργησης προνομίων οθωμανικού τύπου, χρησιμοποιήθηκε ως φτηνό trade off ανάμεσα σε απαγωγείς και θύματα με τελικό στόχο την συνηθισμένη ψηφοθηρία. Κάπου όμως το πράγμα χάλασε και το σύνδρομο της Στοκχόλμης έπαψε να επαναλαμβάνεται όπως τα φρικτά δελτία των οκτώ. 
Αποτέλεσμα ήταν η Αριστερά να βρεθεί με τη θέληση της αγκαλιά με τον εκρηκτικό μηχανισμό, στην παραγωγή του οποίου ελάχιστα, μα πολύ ελάχιστα συνέβαλλε. Το τρίτο μνημόνιο, συνεπαγωγή της αδυναμίας των κοτζαμπάσηδων να γίνουν αστοί, είναι ελαφρύτερο σε σύγκριση με τα δύο πρώτα. Χτυπάει-έστω και λίγο- τις κοινωνικές ομάδες που δημιούργησαν το πρόβλημα και πλούτισαν από αυτό.
Δεν μου αρέσουν τα ευχολόγια. Μου αρέσει όμως να ζω την πραγματικότητα ως έχει, και έτσι να προσπαθώ να την αλλάξω. Η γενιά μου, εμείς τα Μωρά της Αθηνάς, που μάθαμε να χάνουμε από κούνια, θα σας διδάξουμε στη μάχη. Aut viam inveniam aut faciam.

Ύστατη Σημείωση. Το διαρκές δίλημμα του συγγραφέα είναι αν θα υπερασπίσει τις λέξεις του μπροστά στην Ιστορία. Συχνά οι λέξεις μας παραμερίζονται, μπροστά στις αδυσώπητες ιστορικές συνισταμένες που δημιουργούν γεγονότα, τα οποία στην απόλυτη έκβαση τους δεν θέλησε ποτέ κανείς. Λιγότερο συχνά οι λέξεις μας γράφονται πριν την Ιστορία, ανοίγοντας νέους δρόμους στην ποιότητα ζωής και στην αισθητική των ανθρώπων. Ακόμη πιο σπάνια, οι λέξεις μας είναι βέλη που στέλνουν στον κόσμο μυστικά σινιάλα από τα πιο απόκρυφα σημεία των καιρών μας. Δεν μπορούμε να πιάσουμε τις λέξεις. Οι λέξεις μας πετάνε.

Αναγνώσεις: Θάνατος από το Πουθενά

Πάνος Ιωαννίδης

Αναγνώσεις

Νεοκλής Γαλανόπουλος- Θάνατος από το Πουθενά (Εκδόσεις Τόπος)

Ο Τόπος ως Συντελεστής του Εγκλήματος

Σύμφωνα με την προοδευτική θεωρία της εγκληματολογίας, το περιβάλλον αποτελεί ένα από τους σημαντικότερους, αν όχι τον βασικότερο προσδιοριστικό παράγοντα του εγκλήματος. Οι πολλαπλές διαστάσεις του περιβάλλοντος-κοινωνική, οικονομική, πολιτική, πολιτιστική, πλέον και τεχνολογική- διαμορφώνουν το σκηνικό του εγκλήματος και οπλίζουν, με όρους ηθικής αυτουργίας το χέρι του δολοφόνου. Η αλληλεπίδραση ανάμεσα στο περιβάλλον και στον τελευταίο συμβολίζει τη διαλεκτική ανάμεσα στον συγγραφέα και στο γράψιμο.

            Το μυθιστόρημα του Νεοκλή Γαλανόπουλο, Θάνατος από το Πουθενά, (εκδ. Τόπος), είναι τοποθετημένο σε μια πόλη της ελληνικής επαρχίας που δεν κατονομάζεται. Οι ήρωες του, όλοι και όλες είναι φορείς της επαρχιώτικης αντίληψης, η οποία δεν καθορίζει απλώς τις πράξεις τους, αλλά αναδιαμορφώνει τα κίνητρα τους. Η οικογένεια, στενή και ευρύτερη, του επαρχιώτη μεγαλοεπιχειρηματία Άλκιβιάδη Ζαββού, δραστηριοποιείται και αναπτύσσεται μέσα στο επαρχιακό περιβάλλον, το οποίο η ίδια έχει διαμορφώσει με την απροσμέτρητη και αμετροεπή εξουσία που ασκεί στην πόλη.

            Η ραθυμία, η μαλθακότητα και η τρυφηλότητα της διακόπτονται ξαφνικά όταν ο πάτερ φαμίλιας βρίσκεται νεκρός στο γραφείο του. Ο άεργος γιος, η ελαφρών ηθών νύφη, ο ανισόρροπος γαμπρός και ο μουρντάρης ανιψιός τελούν σε πλήρη σύγχυση με τις νέες εξελίξεις. Το ίδιο ισχύει και για τον απατεώνα συνέταιρο και τον τοκογλύφο οικογενειακό γιατρό. Η δημοσιοποίηση της διαθήκης θα προκαλέσει μια νέα σειρά από νέα εγκλήματα που απλώς αναπαραγάγουν το υφιστάμενο προβληματικό περιβάλλον.

            Η πνιγηρή ατμόσφαιρα που καταφέρνει ο συγγραφέας να δημιουργήσει σε αυτό το noir αφήγημα δωματίου τονίζει πολύ εύστοχα την σχέση περιβάλλοντος και φόνων. Η επιλογή αυτή υποστηρίζεται εύστοχα καθώς το μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος διαδραματίζεται στη βίλα «Αθηνά», το τεράστιο σπίτι που έχτισε ο Αλκιβιάδης Ζαββός για την οικογένεια του. Το ίδιο ισχύει και για την περιγραφή των ηρώων, όπου το «φαίνεσθαι» και το «έχειν» επικυριαρχούν του «είναι». Πένες που δεν γνωρίζουν την ελληνική επαρχία, δυσκολεύονται να κατανοήσουν τη χώρα που λέγεται Ελλάδα.

Ποιήματ@ Ραντάρ

Πάνος Ιωαννίδης

Ραντάρ

κάτω από το δέρμα μου χορεύει

ένα ραντάρ

πιάνει τα σημεία των καιρών

στέλνει σινιάλα στις λέξεις μου

η βελόνα του γράφει και ξαναγράφει

τους μυστικούς κώδικες σκιών

που φωτίζουν τις αόρατες πόλεις

η ακτίνα του ανοίγει δρόμο

στην ομίχλη στις ιστορίες μου

τα κύματα του παλεύουν με τον άνεμο

δεν εντοπίζει μόνο το βλέμμα μου

που ξέρει πολλά από χαμηλές πτήσεις

Καφενείο (Σύντομες Σκέψεις)# 22 Περί Γλώσσας

Πάνος Ιωαννίδης

περί γλώσσας

μέσα σε μια μυστική σπηλιά ένα αβγό σπάει σε κομμάτια, ξεπετιέται ένα ον που πόνο στου ποιητή το μάτι φαίνεται, τρέχεις και το χαϊδεύεις πριν το πιεις μονορούφι· κάνεις μετά μικρές γαργάρες τις λέξεις καθώς μόλις έχεις βρει τη γλώσσα σου. Αν έχεις ήδη ξεκινήσει το ταξίδι σου ακόμη καλύτερα. Αν όχι ποτέ δεν είναι αργά.

            Η γλώσσα είναι για τον συγγραφέα ότι το γονιδίωμα για τον άνθρωπο. Έχει μοναδική υπόσταση καθώς παράγεται μόνο στο πολυδιάστατο στοιχείο που λέγεται πνεύμα του. Η γλώσσα είναι μια μικρή φωτιά που φωτίζει τον δρόμο του συγγραφέα καίγοντας του όμως και τα σωθικά. Η γλώσσα είναι ο καθρέπτης που λέει στον συγγραφέα πάντα την αλήθεια για την περίπτωση του.

Αναγνώσεις: Ο Προσκυνητής

Πάνος Ιωαννίδης

Αναγνώσεις: Ο Προσκυνητής (εκδόσεις Διόπτρα, μτφ Βαγγέλης Γιαννίσης)

Το Καλό δεν υπάρχει χωρίς το Κακό

Καλό και κακό είναι έννοιες αλληλένδετες καθώς πιασμένες περιδιαβαίνουν την Ιστορία, πιασμένα από τα πολλαπλά τους χέρια. Το καλό που σε γενικές γραμμές μπορούμε να πούμε ότι εκφράζει το θετικό, σε αντίθεση με το κακό που τοποθετείται στο ευρύτερο πεδίο του αρνητικού, συνιστούν ένα ολοκληρωμένο σύνολο που γεμίζει και αδειάζει από τις πράξεις και τα σχέδια των ανθρώπων. Το ένα δεν υπάρχει δίχως το άλλο, καθώς όπως όλοι και όλες γνωρίζουμε οι πράξεις από μόνες τους είναι α-νόητες, δίχως νόημα δηλαδή, το οποίο το αποκτούν μόνο όταν αναδειχθούν οι συνέπειες τους.

            Το ογκώδες μυθιστόρημα του Terry Hayed, Ο Προσκυνητής (εκδόσεις Διόπτρα, μτφ Βαγγέλης Γιαννίσης), επιχειρεί να διερευνήσει το σκοτεινό πεδίο της ανθρώπινης ύπαρξης, το οποίο φωτίζεται κατά καιρούς και κατά τόπους, από των ανθρώπων τα έργα και σε κάποιες περιπτώσεις και των αγγέλων τα πάθη. Ένα αποτρόπαιο έγκλημα τελείται σε κάποια υποβαθμισμένη γειτονιά της Νέας Υόρκης, το οποίο αναλαμβάνουν να το διαλευκάνουν τα πλέον φωτεινά μυαλά των φανερών και μυστικών υπηρεσιών της χώρας.

Το ιδιαίτερο μπερδεμένο κουβάρι που πρέπει να ξεμπερδευτεί καθώς σε αντίθετη περίπτωση κινδυνεύουν οι ζωές εκατομμυρίων κατοίκων της οικουμένης ταξιδεύει τους αναγνώστες μαζί με τους πρωταγωνιστές σε όλα τα μήκη και πλάτη της. Στο επίκεντρο της αφήγησης βρίσκονται οι δύο πρωταγωνιστές που ο ένας είναι το αρνητικό του άλλου, και αντίστροφα. Ο πρώτος είναι ο κυνηγός, ένας μορφωμένος έξυπνος λευκός, με δυτικότροπη ανατροφή και ικανότητα να αλλάζει ονόματα και βιώματα όπως ο χαμαιλέοντας. Ο δεύτερος είναι ο κυνηγημένος, ένας φανατικός ανατολίτης ο οποίος πιστεύει πως ενσαρκώνει τη θεϊκή βούληση για εκδίκηση.

Το μεγαλύτερο ίσως εύρημα του βιβλίου, δεν είναι άλλο από το ότι κανένας ήρωας, πρώτος δεύτερος ή τρίτος της σπουδαίας πλοκής του, δεν είναι απόλυτα καλός ή κακός. Κάθε μία περίπτωση έχει τόσο αρνητικές όσο και θετικές διαστάσεις στην συμπεριφορά της και φυσικά στις επιδράσεις που ασκεί στην ιστορία. Το τέλος μπορεί μεν να αντανακλά την συνέχιση της επικράτησης της δυτικής κουλτούρας, πλην όμως τονίζεται με σαφήνεια ότι πλέον ζούμε σε μια γκρίζα εποχή.