Καφενείο (Σύντομες Σκέψεις)# 21 Περί Πνεύματος

Πάνος Ιωαννίδης

Περί Πνεύματος

Ένας παλιός φίλος, δυο τρεις γενιές μεγαλύτερος, με σπουδαία εμπειρία στους δρόμους της φωτιάς και στα καφενεία της σκέψης, συνήθιζε να μου υπενθυμίζει κάθε φορά που γκρίνιαζα για την πνευματική κατάσταση των πραγμάτων, ότι το πνεύμα δεν είναι δημοκρατικό. Αδυνατούσα να δεχτώ την άποψη του, παρά τις επίμονες και καλοπροαίρετες συνάμα νουθεσίες του. Ήμουν μικρός, ήμουν αφελής, ήμουν οργισμένος, ζητούσα το διαφορετικό μέσα στις γκρίζες θάλασσες του ίδιου.

Μερικά χρόνια αργότερα, που στην παραφουσκωμένη μνήμη μου φαντάζουν περισσότερα, οφείλω να παραδεχτώ πως είχε κάποιο δίκιο. Δεν ξέρω αν το πνεύμα είναι δημοκρατικό ή όχι. Το σίγουρο είναι πως δεν ακολουθεί τη δημοκρατική κατανομή των υπόλοιπων δικαιωμάτων που διέπουν κάθε ανθρώπινη ύπαρξη στον σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο τοπίο.

Βασικό συστατικό του πνεύματος είναι η ύλη. Υλισμός και ιδεαλισμός βρίσκονται σε διαρκή αιώνια σύγκρουση με σκοπό την συγκρότηση του πνεύματος με όρους που βολεύουν στις επιδιώξεις της κάθε πλευράς. Κατά τον τρόπο αυτό, το πνεύμα μάχεται συνεχώς με την ύλη, σαν την πέτρα που δεν θέλει να πάρει το χρώμα του μονοπατιού που κυλάει. Από τη μία πλευρά το πνεύμα εμπεριέχει όλα τα στοιχεία της καθεστηκυίας τάξης, θετικά και αρνητικά, ποιοτικά και ποσοτικά. Από την άλλη  πλευρά ωστόσο, το πνεύμα ήταν είναι και θα είναι στα χέρια των λίγων προικισμένων πρωτοπόρων οι οποίοι γνωρίζουν ότι αποτελούν τόσο μέρος του πνευματικού προβλήματος όσο και μέρος της λύσης του. 

Αόρατες Πόλεις Istanbul 2.0

το blog αγαπάει τόσο πολύ αυτή την πόλη που της ρίχνει λίγες ματιές ακόμη

μπαλκόνια σαν κράσπεδα της μνήμης

τρίτο κονάκι αριστερά

στις ράγες του χαμένου χρόνου

εναλλακτικές διαδρομές

λίγα χρώματα ακόμη στο χάος της πόλης

μια αινιγματική ματιά πάντα η πόλη

Χριστούγεννα στο Φανάρι

έλα και 'συ

urban sprawl κυλάς στο αίμα μας

διεκδικώντας το νερό

ρίχνοντας πλάγια βλέμματα

κυκλώνοντας το τετράγωνο

μετά την ένωση η σύνθεση

μνήμη και αγάπη

Αναγνώσεις: Εγκλήματα Δημοσιονομικής Προσαρμογής

Πάνος Ιωαννίδης

Εγκλήματα Δημοσιονομικής Προσαρμογής, Τεύκρος Μιχαηλίδης, Εκδόσεις Πόλις

Η noir αποτύπωση της νεοελληνικής κρίσης

Η οικονομία, αυτό το πολυδιάστατο και συνάμα συναρπαστικό σύστημα. που λειτουργεί με γνώμονα την εκμετάλλευση των περιορισμένων πόρων και την κατανομή των παραγόμενων εκροών στον πληθυσμό, συνιστά πλέον τη βάση άσκησης κάθε είδους πολιτικής. Η αναγωγή της οικονομίας στο επίκεντρο του ιστορικού ρου, έχει μια σειρά από συνέπειες. Η σημαντικότερη ίσως εξ αυτών, είναι η συνεχής και έντονη επίδραση που ασκείται στην κοινωνική συμπεριφορά των ατόμων και των ομάδων, από τις διαταραχές της οικονομίας και ακόμη περισσότερο από τις περιόδους οικονομικής κρίσης.

            Το βιβλίο του Τεύκρου Μιχαηλίδη, με τον εύγλωττο τίτλο Εγκλήματα Δημοσιονομικής Προσαρμογής (εκδ. Πόλις), είναι γραμμένο για την εποχή που η ελληνική οικονομία βίωσε μια εκ των χειρότερων περιόδων της. Η ένταξη στον Μηχανισμό Στήριξης με σκοπό την αποφυγή χρεοκοπίας αναδιάρθρωσε σε μεγάλο βαθμό την ελληνική κοινωνία. Η υποχώρηση των εισοδημάτων, η καταβαράθρωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας και η συνακόλουθη έκρηξη της ανεργίας, είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της νέας κατάστασης των πραγμάτων. Ωστόσο, σε μια σειρά από κοινωνικά πεδία, τίποτα δεν έχει αλλάξει και τίποτα δεν είναι όπως παλιά.

            Οι επτά ιστορίες του βιβλίου αναπτύσσονται γραμμικά αγκαλιάζοντας τα σημαντικότερα προβλήματα της νεοελληνικής κοινωνίας. Το έντονα ανθρωπιστικό πρόβλημα της μετανάστευσης, ο νεποτισμός στα ανώτατα γραφειοκρατικά κλιμάκια, η αμετροέπεια της εξουσίας, η εκδίκηση για την άδικη απώλεια των οικείων, η διαφθορά ως στοιχείο του χρηματοπιστωτικού ιμπεριαλισμού, η ματαιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης αλλά και η τρομοκρατική δραστηριότητα της ακροδεξιάς συνιστούν τα άμφια της λογοτεχνικής μελέτης που επιχειρεί ο συγγραφέας στην ελληνική δημοσιονομική προσαρμογή. Η πρωτοτυπία του βιβλίου δεν έγκειται μόνο στη λογοτεχνική αποτύπωση της κρίσης, αλλά κυρίως στην επιλογή των θεμάτων. Ο πυρήνας της κάθε ιστορίας συνιστά τόσο αιτιατό όσο και αίτιο (ανα)παραγωγής της κοινωνικοοικονομικής κρίσης.

            Το συγγραφικό βλέμμα του Μιχαηλίδη, άλλοτε τρυφερό άλλοτε ειρωνικό, παίρνει τη μορφή μιας όμορφης, εσωστρεφούς και πανέξυπνης υπαστυνόμου, της Όλγας Πετροπούλου. Μια ηρωίδα που αγαπάει τα μαθηματικά και λατρεύει τους μυθικούς λαβυρίνθους του Μπόρχες, τόσο ώστε να μπορεί να λύνει ευκολότερα τις υποθέσεις που αναλαμβάνει. Ένα καθαρόαιμο παιδί της νεοελληνικής κοινωνίας, που απέρριψε το ρίσκο της επιστημονικής καριέρας για την σιγουριά του δημοσιοϋπαλληλικού βολέματος.

 Μια γυναίκα μέσα σε μια ανδροκρατούμενη υπηρεσία που καταφέρνει να ξεχωρίζει σαν το ξωτικό στο δάσος των καλικάντζαρων.  Ίσως γι’ αυτό μπορεί να καταλαβαίνει τόσο εύκολα τι συμβαίνει γύρω της. Ίσως ακόμη γι αυτόν τον λόγο μπορεί να αναπτύσσει κυκλοτερείς διαδρομές από την πρωτεύουσα προς την επαρχία και πάλι πίσω, δεχόμενη τη μοίρα του προικισμένου παιδιού σε μια χώρα που η έντονη δημοσιονομική προσαρμογή δεν κατάφερε να καταργήσει τα μικρά μα τόσο ισχυρά φέουδα της μετριότητας.

            

Αναγνώσεις: Τομέας Δώδεκα

Πάνος Ιωαννίδης

Αναγνώσεις: Τομέας Δώδεκα (Εκδόσεις Διόπτρα, μετάφραση Αναστασία Καλλιοντζή),

Η Εντροπία της Εξουσίας

Κάθε καθεστώς, ανεξαρτήτως πολιτικής τοποθέτησης και γεωγραφικής προέλευσης, έχει ορισμένους στόχους να εξυπηρετήσει προκειμένου να καταφέρει την αναπαραγωγή του. Οι στόχοι αυτοί, κατά κανόνα είναι πρωτίστως πολιτικοί, και δευτερευόντως κοινωνικοί και οικονομικοί. Το ιδιάζον στοιχείο σε αυτή την περίπτωση, δεν είναι άλλο από τα μέσα που απαιτούνται ώστε οι στόχοι κάθε εξουσίας να καταστούν εφικτοί. Τα μέσα αναπαραγωγής των καθεστώτων, καπιταλιστικών ή κομμουνιστικών αδιάφορο, είναι ανθρώπινα και μετριούνται όχι πάντα σε εργατοώρες αλλά και σε ανθρώπινες ζωές, που χάνονται στο βωμό της Ιστορίας.

            Το βιβλίο του William Ryan, Τομέας Δώδεκα, (Εκδόσεις Διόπτρα, μετάφραση Αναστασία Καλλιοντζή), μελετά με πλάγιο τρόπο τους όρους αναπαραγωγής ενός καθεστώτος που πλέον αποτελεί παρελθόν. Ο αστυνόμος Κόρολεφ, είναι ένας πιστός υπηρέτης του σοβιετικού καθεστώτος, επιλογή που του έχει προσδώσει μια πολύ καλή φήμη σε μια δύσκολη υπηρεσία. Είναι επίσης ένας άνθρωπος με ήθος, και συνάμα ένας έντιμος μπάτσος. Τα παραπάνω στοιχεία τον κάνουν να ξεχωρίζει στην κοινωνία της Μόσχας, στο σωτήριον έτος 1937. μια εποχή που ολόκληρη η Ευρώπη, και συνεπώς και η Σοβιετική Ένωση ετοιμάζεται για πόλεμο.

            Η υπόθεση που αναλαμβάνει να λύσει ο αστυνόμος Κόρολεφ, είναι αρκετά περίπλοκη για δύο λόγους. Ο πρώτος έχει να κάνει με το γεγονός ότι οι δύο δολοφονημένοι ήταν εξέχοντα μέλη της σοβιετικής άρχουσας τάξης και πιστοί υπηρέτες της κομματικής γραφειοκρατίας. Ο δεύτερος είναι ότι με έναν έμμεσο, αλλά πολύ πολύ ουσιαστικό τρόπο, στην υπόθεση εμπλέκεται και ο μοναχογιός του Γιούρι. Συνεπώς έχει κάθε λόγο να βάλει τα δυνατά του να πετύχει, ακόμη και αν τα ευρήματα του ενοχλούν τους ανώτερους συντρόφους του.

           Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας είναι αναλυτική τόσο όσο να παραστεί με ευκρίνεια ο τρόπος σκέψης του μέσου σοβιετικού πολίτη. Οι ιστορικές πηγές του είναι πολυδιάστατες, επιλογή που του επιτρέπει να αποφύγει τους σκοπέλους της προκατάληψης ή του εύκολου θαυμασμού απέναντι σε ένα διαφορετικό σύστημα παραγωγής. Το τέλος δε που επιλέγει να δώσει στην πρωτότυπη ιστορία του, είναι αμφίσημο. Ίσως γιατί κάθε εξουσία γνωρίζει ότι απαραίτητη προϋπόθεση της επιτυχούς αναπαραγωγής της, είναι η παραγωγή θετικών συνθηκών της εντροπίας της.

Αόρατες Πόλεις: Βουκουρέστι

Η σημερινή στάση γίνεται στο Βουκουρέστι την πιο γοητευτική (με σκοτεινούς όρους) πόλη

μια αστική οικοδομή του παλαιού καθεστώτος

βόλτα στο Μουσείο του Χωριού

στα άρματα στα άρματα

δεν χωράει ολόκληρο σε καμία κοντινή λήψη

η άλλη όψη του θυμού

πόλη χωρίς νερό γυναίκα δίχως έρωτα

ανασαίνουν οι άδειοι δρόμοι

η καπνισμένη καρδιά της πόλης

εικόνες από τον ένατο όροφο

η βροχή στο βάθος

η εξορία και το βασίλειο

το σύμβολο και το σινιάλο

Ποιήματ@ Χαμένο Χειρόγραφο

Πάνος Ιωαννίδης

Χαμένο Χειρόγραφο

στις σπηλιές του μυστικού μου χρόνου

έχει χαθεί ένα χειρόγραφο

γραμμένο αιώνες πριν από

κομμένα χέρια προγόνων που

ρίχτηκαν στην πυρά για λόγους

προσβολής της δημόσιας υποκρισίας

το διαβάζω αργά και προσεκτικά

τις Δευτέρες ξεχνάω ότι έμαθα απ’ έξω

τις Κυριακές τα μεσημέρια

 μια υποσυνείδητη συνθήκη διαβίωσης

σε έναν ασυνείδητο κόσμο

ένα μακροβούτι σε θάλασσες

σκοτεινών λέξεων που δεν πρόλαβαν

να με αγαπήσουν όταν ήταν καιρός

ίσως να μην μάθω ποτέ

την ιστορία του χειρόγραφου

την ιστορία που διηγούνται

οι αόρατες σελίδες του

ίσως να τη γνωρίζω

καθώς μέρα με τη μέρα

την αφηγούμαι όλο και πιο διαφορετικά

Αναγνώσεις: Αλήθεια

Πάνος Ιωαννίδης

Αναγνώσεις

Πίτερ Τέμπλ, Αλήθεια (Εκδόσεις Τόπος, μτφ Γιώργος Μπέτσος)

Ένα από τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά της παγκοσμιοποίησης, είναι ότι αναδιατάσσει τα πεδία άσκησης της εξουσίας. Η πολιτική, η οικονομική και η κρατική εξουσία, όπως και οι άλλες, άτυπες μορφές εξουσίες έχουν βρει νέες επεκτατικές στρατηγικές ως απόκριση στις αδιάκοπτες ροές κεφαλαίου, εργασίας αλλά και τέχνης. Ως εκ τούτου, αναδιαμορφώνεται όχι ο τρόπος άσκησης της εξουσίας, αλλά και η σύγκρουση που προκαλούν οι δυνάμεις της, τόσο σε εσωτερικό όσο και σε εξωτερικό επίπεδο.

            Το βιβλίο του Πίτερ Τέμπλ, Αλήθεια από τις εκδόσεις Τόπος (μετάφραση Γιώργος Μπέτσος), μελετά τις νέες όψεις της εξουσίας στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, με έναν έμμεσο, πλην όμως ιδιαίτερα εύστοχο τρόπο. Πρόκειται για το σήκουελ της Τσακισμένης Ακτής, το οποίο διαδραματίζεται στην πολιτεία της Βικτόρια. Πρωταγωνιστής και εδώ ο Στίβεν Βιλάνι, ένας μπάτσος σκληρός, αποτελεσματικός και συνάμα μόνος, πολύ μόνος καθώς η προσωπική του ζωή αντιμετωπίζει μια σειρά από προβλήματα και στερήσεις.

Ο Βιλάνι έρχεται αντιμέτωπος με δύο υποθέσεις δολοφονίας που τελούνται παράλληλα και σε πρώτη ανάγνωση δεν έχουν καμία σχέση μεταξύ τους. Η πρώτη αφορά τον θάνατο μιας νεαρής γυναίκας σε ένα συγκρότημα πολυτελών κατοικιών. Η δεύτερη συνδέεται με το ξεκαθάρισμα λογαριασμών ανθρώπων του υποκόσμου. Ο Βιλάνι είναι εκείνος, που θα δει πρώτος το άτυπο νήμα που ενώνει τους δύο φόνους, το οποίο ξεκινά από τις περίπλοκες δομές εξουσίας που καθορίζουν την υπηρεσιακή του πορεία και φτάνουν μέχρι την οικογενειακή του ζωή.

Η διακεκομμένη αφήγηση που πάει μπρος πίσω στη ζωή του Βιλάνι, εναλλάσσεται με μια γλώσσα κοφτή και συχνά προκλητική που δεν εκφράζει κάτι περισσότερο από τις προθέσεις της εξουσίας. Στο τέλος ο Βιλάνι καταφέρνει να λύσει την υπόθεση, πληρώνοντας ωστόσο ένα πολύ ακριβό αντίτιμο. Ίσωςδιότι, αυτός που έχει μάθει να προχωράει γιατί δεν μπορεί να κάνει αλλιώς, αφήνει πάντα πίσω του τα καλύτερα κομμάτια του εαυτού του.

Αναγνώσεις: Ο Τόπος Πρόδωσε τον Ένοχο

Πάνος Ιωαννίδης

Αναγνώσεις

Ο Τόπος Πρόδωσε τον Ένοχο (Συλλογικό), Εκδόσεις Τόπος

Αν δεχθούμε την άποψη, ότι η noir λογοτεχνία, είναι πλέον ένα πολύ σημαντικό μέρος του σύγχρονου κοινωνικού μυθιστορήματος, τότε τα έντονα κοινωνικά προβλήματα μπορούν να ενταχθούν στις αφηγήσεις της αστυνομικής μυθοπλασίας. Αν πάμε ένα βήμα πιο πέρα και θεωρήσουμε ότι τα κοινωνικά προβλήματα είναι μέρος ευρύτερων πολιτικών ζητημάτων και έντονων ταξικών αντιθέσεων, τότε μπορούμε να ξεκινήσουμε την έρευνα για συγκεκριμένες χώρες, ως μελέτες περιπτώσεων.

            Κάνοντας μια στάση στην Ελλάδα, πέφτουμε πάνω στον συλλογικό τόμο Ο Τόπος Πρόδωσε τον Ένοχο, από τις Εκδόσεις, μια ωραία ωραία συλλογή με 11 ιστορίες οι οποίες είναι γραμμένες πάνω σε έναν κοινό άξονα. Το έγκλημα και η λύση του, συνδέονται με έναν ευρύτερο τρόπο με τον τόπο εγκατάστασης και δραστηριοποίησης των ηρώων.  Πρόκειται για ένα εύρημα που προσδίδει πρωτίστως πρωτοτυπία στην συλλογή. Σε δεύτερο και ίσως βαθύτερο επίπεδο, τονίζει ότι κάθε έγκλημα βρίσκεται σε άμεση σχέση με το στενό ή το ευρύτερο περιβάλλον δραστηριοποίησης του. Ένα στοιχείο τόσο χαρακτηριστικό της σύγχρονης noir λογοτεχνίας. Ενδεικτικά αναφέρω τη μεσογειακή, την σκανδιναβική, την αμερικανική noir λογοτεχνία κ.ο.κ.

            Τα 10 εγκλήματα του τόμου λαμβάνουν κατά σειρά τέλεσης στη Δράμα, στην Κομοτηνή, στην Καβάλα, στη Θεσσαλονίκη, στη Λάρισα, στον Αχέροντα, στο Ναύπλιο, στον Λογκανίκο, στην Αρεόπολη, στο Λος Άντζελες, ενώ το ενδέκατο στον συναρπαστικό μη τόπο ενός κρυπτόλεξου. Ως συν-τελεστές τους βρίσκουμε τη Μιμή Φιλιππίδη-Θεοχάρη, τον Γιάννη Πανούση, τον Δημήτρη Κεραμεύς, τον Αργύρη Παυλιώτη, την Κυριακή Γεροζήση, την Κωνσταντίνα Μόσχου, τον Γιάννη Ράγκο, τη Γεωργία Παπαλυμπέρη, τον Παναγιώτη Γιαννουλέα, την Αθηνά Μπασιούκα και τον Νεοκλή Γαλανόπουλο.

            Κλείνοντας είναι χρήσιμο να τονιστεί, πως αυτή η συλλογή αποδεικνύει ότι υπάρχει noir λογοτεχνική σκηνή στην Ελλάδα. Παρά το γεγονός ότι δεν έχει υπάρξει ακόμη η σύνδεση της noir ελληνικής σκηνής με το ευρύτερο κοινό, δεν μπορούμε παρά να το ευχηθούμε και κυρίως να προσπαθήσουμε περισσότερο γι’ αυτό. Διαβάζοντας τις ωραίες ιστορίες των άλλων, αλλά και προσπαθώντας να γράψουμε και την σύγχρονη ελληνική κοινωνία, με μια noir ματιά.

Αόρατες Πόλεις: Πράγα

μια μικρή περιπλάνηση στην πρωτεύουσα του ευρωπαϊκού πνεύματος

για το θέατρο της ζωής μας

μια μοναδική προοπτική η πόλη

λογοτεχνική μυθολογία

ένα κτίριο που χορεύει

η συμμετρία του κύκλου

βόλτα στη γειτονιά του κυβισμού

η δροσιά των αγαλμάτων

η ηρεμία της αφαίρεσης

ανοιχτοί χώροι

τα τραμ της αφομοίωσης

ανοιχτό τέλος

έργο τέχνης

ζώντας στο κέντρο

αστικές διακλαδώσεις

ένα γελαστό απόγευμα

Αναγνώσεις: Έγκλημα στην Ταξιαρχία

Πάνος Ιωαννίδης

Αναγνώσεις

Σπύρος Λίγκας, Έγκλημα στην Ταξιαρχία, Εκδόσεις Πόλις

Η προοπτική της κατάκτησης κάθε εξουσίας καθιστά το υποκείμενο, είτε πρόκειται για έναν άνθρωπο, είτε για ένα κράτος μυωπικό απέναντι στις αντικειμενικές συνθήκες. Η προσπάθεια για κατάκτηση κάθε εξουσίας βασίζεται στην αρχέγονη τάση για επέκταση, πραγματική ή φανταστική αδιάφορο. Η δε επέκταση, τόσο στην ιδεαλιστική όσο και στην υλιστική της διάσταση, συνδέεται με τον ένα ή τον άλλον τρόπο με την ικανοποίηση συγκεκριμένων συμφερόντων.

            Το ωραίο μυθιστόρημα του Σπύρου Λίγκα, Έγκλημα στην Ταξιαρχία, (εκδ Πόλις), διερευνά με λογοτεχνικό τρόπο την σχέση μεταξύ εξουσίας και ανθρώπινης συμπεριφοράς.  Ένα έγκλημα λαμβάνει χώρα σε ένα στρατόπεδο ενός ακριτικού ελληνικού νησιού. Ο λοχαγός Σταύρος Βρανάς, ένας ιδιαίτερα ικανός στρατιωτικός αναλαμβάνει κατόπιν υψηλά προερχόμενης εντολής την έρευνα. Η μετάβαση του στον τόπο του εγκλήματος προκαλεί μια σειρά από αλυσιδωτές αντιδράσεις των εμπλεκόμενων στην έρευνα, είτε με έμμεσο είτε με άμεσο τρόπο. Μυστικές υπηρεσίες και των δύο πλευρών, φαντασμένοι και προσγειωμένοι στρατιωτικοί και τοπικοί παράγοντες εισέρχονται σε ένα γαϊτανάκι γύρω από τη νεκρή αρχιλοχία.

            Οι έρευνες του λοχαγού Βρανά ξεσκεπάζουν μια σειρά από μυστικά που συνδέονται τόσο με την ασφάλεια της χώρας όσο και με την προσωπική ζωή της νεκρής αρχιλοχία. Ως εκ τούτου, αναδύονται  μίση, πάθη και ίντριγκες που δεν περιορίζονται αποκλειστικά στο στενό στρατιωτικό περιβάλλον αλλά και στο ευρύτερο κοινωνικό. Ο λοχαγός Βρανάς θα καταφέρει στο τέλος να ανακαλύψει την αλήθεια η οποία κυριολεκτικά  ξεπερνά όχι μόνο τον ίδιο, αλλά και την ανώτατη στρατιωτική υπηρεσία που εκπροσωπεί.

            Γραμμένο σε γλώσσα άρτια που εκπέμπει την στρατιωτική πειθαρχία , αλλά και σε ύφος αναλυτικό που αντανακλά την καθημερινή στρατιωτική ρουτίνα, το Έγκλημα στην Ταξιαρχία πρωτοτυπεί όχι μόνο λόγω του θέματος του, αλλά και του τρόπου ανάλυσης που επιλέγει. Καθώς η έρευνα πηγαινοέρχεται από το γενικό (στρατιωτικό) στο ειδικό (προσωπικό) περιβάλλον της νεκρής, αναδεικνύεται μέσα από μια συνθετική διαλεκτική διαδικασία το βασικό εύρημα. Η τελική έκβαση του κυνηγιού κάθε μορφής εξουσίας είναι ένα αποτέλεσμα όχι μόνο κοινωνικών, γεωπολιτικών και οικονομικών παραγόντων αλλά και ανθρώπινων, πολύ ανθρώπινων.